İstanbul Ermeni Patrikliği'nin kuruluşundan (1461) sonra 55 Ermeni Kilisesi inşa edilmiştir. Bunlardan 30 kadarı halen ibadete açıktır.

Halen ayakta kalan kiliselerin en eskileri, İstanbul'un fethinden sonra yerli Rum halkından alınarak Ermenilere verilen kiliselerdir. Bu kiliselerin başında Kumkapı'daki Surp Asdvadzadzin Patriklik, Samatya'daki Surp Kevork eski Patriklik ve Balat'taki Surp Hreşdagabed Kiliseleri gelir. İlk inşa tarihleri çok eski olmakla birlikte, ahşap ve az dayanıklı yapı malzemelerinden yapıldıklarından, deprem ve yangınlara karşı koyamamışlar, birçok kez farklı planlarla yeniden inşa edilmişlerdir.

Ermeni kiliselerinin çoğu 18-19. yy'larda inşa edilmiştir. Bugün yaşayan kiliselerden 15'inin ilk tesisi bu döneme rastlar. Daha önce inşa edilen kiliseler de bu dönemde büyük onarımlar geçirmişlerdir.

Geleneksel mimari uyarınca, ibadethane bir haç planı üzerine oturur. Başka bir diğer plan şekli ise baziliktir. Bu yönden İstanbul'da tipik Ermeni kilise mimari planına uygun bir kilise bulmak oldukça zordur. Yapının doğu ucunda sunak vardır. Çatı örtü sisteminde yaygın olan merkezi kubbedir. Osmanlı döneminde kubbe yapımına yazısız bir yasak olduğundan ya hiç uygulanmayarak bir tonozla geçiştirilmiş ya da Beşiktaş'taki Surp Asdvadzadzin Kilisesi'ndeki gibi kırma çatının altına dışardan görülmeyecek şekilde uygulanmış ya da Kuzguncuk'taki Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi'nde olduğu gibi yalnızca bir kez uygulanmıştır.
Cumhuriyet Dönemi

Cumhuriyet döneminde kilise yapımı yasaklanmıştır. İstisna olarak bu dönemde Karaköy'deki Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi yeniden inşası dikkat çekicidir. Bir de Balıklı Ermeni Mezarlığı'ndaki Surp Sarkis Şapeli'nin yapımı kayda değer (1985).
İstanbul'da günümüzde varlığını koruyan Ermeni Gregoryen kiliseleri şöyle sıralanabilir:
Surp Hovhannes Avedaraniç Kilisesi (Gedikpaşa),
Surp Tateos-Partoğomeos Kilisesi (Yenikapı),
Surp Hovhannes Avedaraniç Kilisesi (Narlıkapı),
Surp Nigoğayos Kilisesi (Topkapı),
Surp Hreşdagaberdatz Kilisesi (Balat),
Surp Yeğya Kilisesi (Eyüp-Nişanca),
Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Eyüp-İslambey),
Surp Pırgiç Şapeli (Yedikule),
Dzınunt Surp Aasdvadzadzin Kilisesi (Bakırköy),
Surp Harutyun Kilisesi (Kumkapı),
Surp Istepanos Kilisesi (Yeşilköy),
Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Surp Istepanos Kilisesi ile-Karaköy),
Surp Istepanos Kilisesi
Surp Yerrortutyun Kilisesi (Surp Minas Şapeli'ni kapsar-Beyoğlu),
Surp Asdvadzadzin Patriklik Kilisesi (Surp Toros Ayazması ile-Kumkapı),
Surp Kevork Kilisesi (Surp Hovhannes Mıgırdiç Ayazması ile-eski Patriklik-Samatya),
Surp Hagop Kılkhatir Kilisesi (Altımermer),
Surp Sarkis Şapeli (Balıklı),
Surp Harutyun Kilisesi (Taksim),
Surp Hripsimyantz Kilisesi (Büyükdere),
Surp Takavor Kilisesi (Kadıköy),
Surp Haç Kilisesi (Üsküdar-Selamsız),
Surp Vartanantz Kilisesi (Feriköy),
Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Beşiktaş),
Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Ortaköy),
Yerevman Surp Haç Kilisesi (Kuruçeşme),
Surp Santuht Kilisesi (Rumelihisarı),
Surp Yeritz Mangantz Kilisesi (Boyacıköy),
Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Yeniköy),
Surp Garabet Kilisesi (Üsküdar-Yenimahalle),
Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Kuzguncuk),
Surp Yergodasan Arakelotz Kilisesi (Kandilli),
Surp Nigoğayos Kilisesi (Beykoz),
Surp Nişan Kilisesi (Kartal),
Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Kınalıada).
Ermeni Katolik kiliseleri:
Anarad Hığutyun Kilisesi (Pangaltı),
Surp Andon Kilisesi (Tarabya),
Anarad Hığutyun Kilisesi (Samatya),
Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Beyoğlu-Sakızağacı),
Surp Levon Kilisesi (Kadıköy),
Surp Yerrortutyun Kilisesi (Beyoğlu),
Surp Boğos Kilisesi (Büyükdere),
Surp Hovhannes Mıgırdıç Kilisesi (Yeniköy),
Surp Hovhan Vosgeperan Kilisesi (Taksim),
Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Büyükada),
Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Ortaköy),
Surp Hisus Pırgiç Kilisesi (Galata).

Ermeni Protestan kiliseleri:
Avedaranagan Amenasurp Yerrortutyun Kilisesi (Aynalıçeşme-Beyoğlu),
Emanuel Kilisesi (Fincancılar-Eminonü),
Gedikpaşa Protestan Kilisesi,
Halıcıoğlu Protestan Kilisesi ve Üsküdar Şapeli vardır.

http://www.hyetert.com/yazi3.asp?s=1...&Id=53&DilId=1

[Mamigonyan]

Sayin Kadim ortodoks moderator ben hristiyanforum sitesine yeni uye oldum. ben anne tarafindan muslumanlasmis ermeni kokenli biriyim ve 3 ay once Rab Isa Mesih'e iman ettim ancak mezhepler arasinda kararsiz kaldim. Ben ermenilerin mensup oldugu Kadim Kiliseye uye olmak istiyorum ama Kadim Ortodoks kilisesi husunda yeterli bilgiye sahip degilim ve bu hususta bazi sorularim olacakti:

1- Kadim ortodoks kilisesi ile Ortodoks Kilisesinin; Mesih'in tabiati hususundaki farkinin disindaki farklar nelerdir?

2- Ben avustralyadan yaziyorum ve burada kadim kiliseler azinlikta ama grek,rus,ukrayna,makedon ortodoks kiliseleri oldukca fazla. ben ortodoks kiliselerinin ayinlerine katilip ileride vaftiz olsam ama kadim ortodoks kilisesinin iman esaslarini kabul etsem kadim ortodoks olabilir miyim?

3- Ermeni Ortodoks kiliseleri var midir?

4- Ermeni Kadim Kilisesi ile diger kadim kiliseler arasinda inanc veya ibadet farki var midir? Turkiyeye gidip ermeni kilisesinde vaftiz olabilir miyim?

5- Noel'i 6 ocakta kutlayan sadece ermeni kadim kilisesi midir? Suryani, Kipti v.b kadim kiliselerin bakisi nasildir??

En kisa zamanda cevabinizi bekliyorum, saygilarimla

[paulus]

Merhaba Sayın Mamigonyan. Size Hürriyetin 22.11.2009 sayısında yayınlanan Türkiye Ermenileri Patrikliği Ruhani Meclis Başkanı Başepiskopos Aram Ateşyan ile yapılan Türkiye Ermenilerinin gizli kalmış travması başlıklı röportajdan bir bölüm yolluyorum.

http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=13004251

Okan KONURALP girişi şöyle yapmış.

" Türkiye’de bazı torunlar, çocuklar bugünlerde anneannelerinin ya da babaannelerinin, büyükbabalarının, anne veya babalarının Müslüman olmadan önce başka bir dinin, başka bir etnik kökenin mensubu olduklarını öğreniyor."


"Peki, biri gelse ve “Ailemin etnik kökenlerine ve haliyle de dinine geri görmek istiyorum” dese nasıl bir süreçle karşılaşır?

Her vatandaş nüfus dairesine müracaat edip dinini değiştirebilir. Hıristiyan dinine geçen kişi de Ermenidir demek değil. Bizde din ve Ermenilik ayrılmaz bir parçadır. Epeyce zaman alır. Altı aylık bir ders süresi var. Bu süre içinde de onun ne kadar köküne sadık olduğuna bakarız. Eğer onun köküne dönme konusundaki inatçılığını görürsek, Patrikhane’nin verdiği belgeyle nüfus dairesine gidip kimliğini hıristiyan olarak değiştirebilir. Akabinde vaftiz olup Ermeni kilisesinin bir üyesi olur. Burada belirtelim. Biz insanları etnik kökenine göre veya dini aidiyeti için değil, “Tanrı’nın suretinde yaratılmış oldukları için” seviyoruz."

Kilise ile bilgiyi ise LRAPER isimli siteden patrikhanenin email adresini öğrenip, direkt patrikhaneden alabilirsiniz.

Umarım yardımcı olabildim.