Katolik İnancı'nda Petrus ve Papalık

Katolik Kilisesi karşıtı protestan kiliselerinin inançlarında yer almayan konulardan birisi Papa’nın tüm hristiyanların ruhani önderi olması konusudur.

Sayıları 280.000 kadar olan Protestan kiliselerinin tek bir ruhani önderin varlığını kabul etmelerini beklemek çok komik bir beklenti olur. Kendi topluluklarının ve teolojilerinin meşrutiyet kazanması ancak ve ancak; Mesih İsa tarafından kilisenin önderi olarak atanan Aziz Petrus’a ait bu ruhani önderliğin Roma Katolik Kilisesi aracılığı ile Papa tarafından devam ediyor olması konusuna karşı çıkmaları ile mümkündür.

PETRUS – KAYA!

Şimdi bu konuya biraz açıklık getirelim :

“Sen Petrus’sun ve ben Kilisemi bu kayanın üzerine kuracağım.” (Matta 16:18)

Bu ayetle açık bir şekilde anlaşıldığı gibi ; Mesih İsa yeryüzündeki Kilisesinin başı ve ilk Papa olarak Havari Simun’u atamıştır.

Ayetin anlamının bu kadar açık olmasına rağmen iki bin yıllık bir geleneğe ve birikime sahip olan Katolik Kilisesi ve teologlarının “Grekçe’den (Eski Yunanca) hiç anlamadıkları, Yeni Ahit’in yazılmış olduğu dönemdeki dilbilgisine sahip olmadıkları ve dolayısıyla bu ayeti yanlış yorumladıkları” şeklinde komik iddialarla karşı tezler ileri sürdükleri olmaktadır.

Karşı tezlerine göre : Grekçe’de Petra ; büyük taş kütlesi,kaya anlamındadır. Simun’un yeni ismi olarak kullanılan Petros ise kaya parçası, küçük taş anlamı taşımaktadır.

Aslında bu bahsedilen nokta tamamıyla yanlıştır! Katolik olmayan bir Grek araştırmacısına bile sormuş olsanız size, petros ve petra nın 1. Yüzyıl Grekçesinde eşanlamlı sözcükler olduğunu söyleyecektir.



Mesih İsa’dan yüzyıllarca önce yazılmış olan Eski Yunan şiirlerinde ve mitolojik hikayelerinde “taş parçası” ve “(büyük) kaya” olarak kullanılmışsa da, bu fark Matta İncili’nin Grekçeye tercüme edildiği dönemde, dilbilgisinde kullanım olarak ortadan kalkmış, eşanlamlı hale gelmiştir. Bu anlam farklılığı Attic Grekçede bulunmaktaysa da, Yeni Ahit tamamıyla farklı bir lehçe olan Koine Grekçesi ile yazılmıştır. Konie Grekçesinde ise petros ve petra sadece “kaya” anlamındadır. Eğer Mesih İsa Simun’a taş parçası olarak seslenmek isteseydi, daha farklı bir kelime olan lithos kelimesinin kullanılması gerekirdi.

Buna rağmen karşınızdaki bir protestan hala inatla Katoliklerin Grekçeden anlamadığını, Mesih İsa’nın Simun ile kayayı eşit saydığını ancak aslında durumun öyle olmadığını, Kilisenin bir taraftan üzerinde kurulacağı temel olan asıl kayanın Mesih İsa’nın kendisi olduğunu, diğer taraftan bu küçük taş üzerine kurulacağını anlatmaya çalıştığını söyleyip, Mesih İsa’nın aslında bu farkı vurgulamaya çalıştığını belirtebilir.

Bu şekilde hala bu ayet ve papalığın temeli hakkındaki tartışmayı kazandığını sanan karşınızdaki kişiye Mesih İsa ve havarilerin hatta İsrail’deki tüm Yahudilerin günlük konuşma dillerinin Aramice olduğunu bilip bilmediğini sormalısınız. Günlük dil o dönemde Aramice idi ama herkes olmasa da halkın çoğu Grekçe bilirdi. Çünkü o dönemde Grekçe, günümüz dünyasındaki İngilizce gibi genel bir dil niteliği taşıyor ve Akdeniz dünyasınca kullanılıyordu.

Kültür, sanat ve ticaret dili idi ve öte taraftan Roma, İskenderiye ve Antakya gibi Aramicenin kullanılmadığı şehir ve ülkelerdeki hristiyanların da okuyabilmeleri için bundan dolayıdır ki Yeni Ahit’teki bölümlerin çoğu bu dilde yazıldı. Matta İncili kendisi tarafından Aramice veya İbranice yazılmış olmalı, biz bu kayıtların Caesarea’lı Eusebius tarafından tutulmuş olduğunu biliyoruz, ama yazımının hemen sonrasında belki de Aziz Matta’nın kendisi tarafından Grekçeye çevrildi. Aramice-İbranice nüshası olmasa da bugün Grekçe nüshası elimizde mevcuttur.

YENİ AHİT’TEKİ ARAMİCE

Mesih İsa’nın Aramice konuştuğunu İncil’den yakaladığımız ipuçlarından açıkça anlıyoruz. Matta 27:46 da bulunan ayette, çarmıhta gerili iken kendi ağzından çıkan “Eli, Eli, lema şevaktani?” sözleri Grekçe (Yunanca) değil Aramicedir ve anlamı “Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin?” demektir.

Dahası Aziz Pavlus’un mektuplarında, ki Galatyalılara Mektup’ta 4 kez, Korintlilere Mektup’ta 1 kez olmak üzere, Simun’un yeni isminin Aramice halini yani Kifas’ ı görmekteyiz. Bu kelime Grekçe değildir ve Aramice bir kelime olan Kepha nın (Hellenistik dönem de Kephas olarak) Grekçeye çevrilen formudur.

Kepha ‘nın anlamına gelecek olursak ki, yine aynı şekilde Petra da olduğu gibi, iri-büyük taş/kaya anlamındadır. (Küçük taş veya kaya parçasının Aramicedeki karşılığı olan kelime evna dır.) Yani Mesih İsa’nın Matta 16:18 deki ayette Simun’a söylediği söz şudur ; “Sen Kepha sın ve ben Kilisemi bu Kepha üzerine kuracağım.”

Yani Aramicesi de değerlendirip anladığımızda Mesih İsa’nın Simun ile kendisini karşılaştırmadığını, direkt olarak Simun’u kaya olarak tanımladığını görürüz.

Ancak karşınızdaki inatçı ve Katolik Kilisesinin bu konudaki haklılığını kabul etmemekte ısrar eden biri ise son atımlık bir barutla size şunu sorabilir :

“Eğer Kepha nın anlamı Petra ile aynıysa, niye Grekçe olarak metine geçmemiş ki “Sen Petra sın ve ben Kilisemi bu Petra üzerine kuracağım”? Ve niye Matta İncilinde Simun’un yeni ismi olarak Petra dan farklı olan Grekçe bir kelime olan Petros/Petrus kullanılmış ki?

Vereceğiniz cevap : Bunun kaçınılmaz olduğudur. Çünkü Aramice ve Grekçe farklı gramatik yapılara sahiptir. Matta 16:18 deki ayette Aramice haliyle her iki yerde çok rahat Kepha kullanılabilir. Ancak ; Grekçe (Türkçemizde olmayan ancak İngilizce, Fransızca vb. dillerde bulunan) kelimelerin eril (erkeklere ait), dişil (dişilere ait) ve nötr (her iki cinse de ait olmayan) olduklarını gösteren ekler ve yapılar bulunmaktadır. Ve Grekçede Petra dişil yapıdadır. Yani Matta 16:18 deki ayetin ikinci yarısında çok rahat kullanabilirsiniz. Ancak erkek olan Simun’un yeni isimi olarak dişil yapıda kullanamazsınız. Kelimeye gramatik bir ek ekleyerek eril hale çevirmeniz gerekir. Bunu da yaptığınızda kelimenin yeni Petros olur ancak bu ek kesinlikle kelimenin asıl anlamı olan kaya, büyük taş anlamında en ufak bir değişikliğe neden olmaz.

Bu gramatik kanıttan daha öte, kutsal metinlerin hiçbir yerinde Petrus’un rolünü ve bu görevini alçaltacak hiçbir anlatı yoktur. Yani bu durum başka yerlerde de desteklenir. Baktığımızda Matta 16:15-19 da durum böyledir ve Petrus, Mesih İsa’nın kim olduğuna dair itirafta bulunduğunda Rab şöyle der ;

“Ne mutlu sana, Yunus oğlu Simun! Bu sırrı sana açan et ve kan (insan) değil, göklerdeki Babam’dır. Ben de sana şunu söyleyeyim, sen Petrus’sun ve ben kilisemi bu kayanın üzerine kuracağım...Göklerin egemenliğinin anahtarlarını sana vereceğim.”



Mesih İsa Petrus’a üç kat kutsamada bulunur, ki buna egemenliğin anahtarlarının hediye edilmesi de eklenince, bu onun otoritesini eksiltmez. Rab ona Kralların Kralı olarak, bir başbakan veya bir yönetici gibi krallığının yetkilerini verir.

Yeşaya 22:22 deki ayette görüleceği gibi, İsa burada Yeşaya’da geçen ayete gönderme yaparak kim olduğunun ve düşüncesinin daha net anlaşılmasını ister ve sağlar.

Onu, imanlı ev halkının bir baba figürü olarak yükseltir (Yeşaya 22:21), o halkı yönetmesini ve yol göstermesini ister (Yhn. 21:15-17). Krala hizmet eden bir başbakanın otoritesi gibi, 2000 yıl boyunca Petrus’un bahsedilen önderliği ve otoritesi (papaların omuzlarında simgesel şekilde görebileceğiniz) bu anahtarların devredilmesiyle çağlar boyunca bir başkasından bir başkasına geçer.

Yeni Ahit’e göz attığımız zaman, Petrus’un havariler arasında ilk önderliğe sahip olduğuna dair yeterince fazla ayete rastlarız. İsimleri aktarılırken listenin başındadır (Mt.10:1-4, Mr.3:16-19, Lk.6:14-16, El.İşl. 1:13), bazen havariler “Petrus ve onun yanındakiler” olarak tanımlanır (Lk.9:32). Havariler adına konuşan genellikle Petrus’tur (Mt.18:21, Mr.8:29, Lk.12:41, Yhn. 6:68-69) ve en dramatik anların çoğunda o öne çıkar (Mt.14:28-32, 17:24-27, Mr.10:23-28).



Pentekost gününde kalabalıklara seslenen odur (El.İşl.2:14-40) ve Kilise döneminin ilk hasta iyileştirenidir (El.İşl.3:6-7). Petrus’un imanı kardeşlerini güçlendirir (Lk.22:32) ve Mesih’in sürüsü otlatılmak için ona verilmiştir (Yhn. 21:17). Dirilişten haber vermeye Petrus’a bir melek gönderilir (Mr.16:7) ve dirilen İsa ilk ona görünür (Lk.24:34) Yahuda İskaryot’un yerine Matiyas’ın seçildiği toplantıya başkanlık yapar (El.İşl. 1:13-26) ve sözleriyle bir çok insanın iman etmesini sağlar (El.İşl. 2:41). İlk önce o cezalandırılır (El.İşl. 5:1-11) ve toplumdan sapkın denerek ilk o dışlanır (El.İşl. 8:18-23).



Yeruşalem’deki ilk konsülü o yönetir (El.İşl.15) ve ilk dogmatik kararı o açıklar (El.İşl.15:7-11). Ve Yahudi olmayanların da vaftiz edilip hristiyan olarak kabul edileceğini o belirtir (El.İşl.10:46-48)

Petrus’un havariler arasındaki üstün konumuna Mesih ile olan ilişkinin daha çok başında iken işaret edilir. İlk karşılaşmalarında, İsa Simun’un isminin artık Petrus (Kaya) olacağını söyler (Yhn.1:42).



Asıl şaşırtıcı olan, bir tek yerde (Yeşaya 51.1-2) İbrahim’in “kaya” (İbranice: Tsur , Aramice : Kepha ) olarak adlandırılmasının haricinde Eski Ahit’te Tanrı’dan başka kimseye kaya denilmemiş olmasıdır! Öte yandan, kaya, eski zamanlarda isim olarak pek kullanılan bir kelime değildi. Yani bugün siz kalkar da bir arkadaşınıza “Tamam, bundan sonra senin adın Asparagus olsun” dediğinizde herkes ; “Niye başka bir isim değil de Asparagus?” veya “Asparagus ne demek?”, “Ne anlama geliyor?” diye sorarak öğrenmek isteyeceklerdir. Peki durum böyleyken, bir balıkçı olan Simun’a niye Petrus (Kaya) denildi? Ama İsa’ya kimse yukarıdaki soruları sormadı çünkü birisine yeni bir isim vermek tıpkı Abram’ın isminin yeni bir isim verilerek artık İbrahim olması (Yaratılış 17:5), Yakup’un isminin İsrail (Yaratılış 32:28), Elyakim’in Yehoyakim (2.Krallar 23:34) veya dört Yahudi genci Daniel, Hananya, Mişael ve Azarya’nın isimlerinin Belteşassar, Şadrak, Meşak ve Abed-Nego olarak değiştirilmesi gibi, artık o kişinin durumunun ve statüsünün değiştiğini vurgulardı (Daniel 1:6-7). Ama hiçbir Yahudi “Kaya” olarak isimlendirilmedi!



Öyle ki Yahudiler doğadan esinlenerek isimler kullanmışlardı, örneğin Barak “Aydınlık” (Hkm.4:6), Debora “Arı” (Yrtlş. 35:8) ve Raşel “koyun” (Yrtlş.29:16) ama “kaya” yı hiç kullanmamıştı! Yeni Ahit’te Zebedi’nin oğullları Yakup ve Yuhanna’ya Mesih İsa tarafından “Gökgürültüsü Oğulları” denmişse de, gündelik hayatlarında gerçek isimleri yerine kullanılmamıştır ve yeni bir isim olarak konmamıştır.



Ama Yunus oğlu Simun’un ismi Kephas (Grekçe :Petros) Petrus olarak değişmiş, tamamıyla eski isminin yerini almıştır.

İsa tarafından Simun’a pek duyulmamış ve yeni bir isim konması dinsel açıdan da Petrus için önemliydi. Çünkü “İsa, Filipus Sezariyesi bölgesine geldiğinde...” (Mt.16:13) Tetrak Pilipus’un Sezar Agustus’un onuruna inşa ettiği bir şehirde iken bu isim değişikliğini gerçekleştirmişti. Şehir Ürdün Nehri’nin çağladığı ve yakınında Hermon Dağı’nın kuzey eteklerinde devasa, kayadan bir duvarın bulunduğu bir yerde kurulmuştu. Bu şehir günümüzde yoktur ama yıkıntıları küçük bir Arap kasabası olan Banyas yakınlarındadır ve bahsettiğimiz bu devasa kaya duvarın alt kısmında Ürdün Nehri’ni besleyen pınarlar bulunmaktadır. İşte bu yer, İsa’nın Simun’u “Sen Kaya’sın” diyerek isimlendirdiği yerdir (Mt.16:18)

Bundan dolayıdır ki diğer havarilerce olayın anlamı net ve daha iyi bir şekilde anlaşılmıştır. Dindar Yahudiler olarak bölgeyi ve neyin önemle vurgulandığını açıkça anlamışlardı. Ve hiçbiri Simun’un bu onurlandırılışından şikayet etmedi ve öyleki Yakup ve Yuhanna’nın adı hala aynı kalırken, tüm Yeni Ahit’in her yerinde onun yeni ismini kullandılar.

PETRUS VE PAPALIK ZİNCİRİ

Simun’u daha ilk gördüğünde “İsa ona baktı ve ona, ‘Sen Yuhanna oğlu Simun’sun. (Petrus/Kaya anlamında) Kefas diye çağrılacaksın’” (Yhn.1:42) dedikten daha sonra hep birlikte Petrus’un “Sen Yaşayan Tanrı’nın Oğlu Mesih’sin” (Mt.16:16) diyerek imanını açıkladığı Pilipus Sezariyesine geçtiler. Ve İsa Ona bunun doğru olduğunu ve kendisine özellikle açınlandığını, onun “kilisesini üzerine kuracağı” “kaya” olduğunu söyledi (Mt.16:18).

Daha önceden tahmin ettiği inkarların gerçekleşmesinden az önce “Simun, Simun, Şeytan sizleri buğday gibi kalburdan geçirmek için izin almıştır. Ama ben, imanını yitirmeyesin diye senin için dua ettim. (İnkarlarından) Geri döndüğün zaman kardeşlerini güçlendir” (Lk.22:31-32) diyerek inancını kaybetmemesi, diğerlerine yol göstermesi için, etkisinin gücünü daha sonra gördüğümüz şekilde, Mesih İsa tarafından dua edilen Petrus’tur.

“Sen Petrus’sun, ve ben kilisemi bu kaya üzerine kuracağım” Mt.16:18

Kaya kelimesinin Simun’un yeni ismi olarak Petrus’un kendisini olduğundan emin olarak yola çıkarsak yukarıdaki cümleyi şu şekilde yazabiliriz : “Sen Kayasın ve ben Kilisemi bu kaya üzerine kuracağım”. Yazıcının papalık gibi kelimeden bahsetmediği ortadadır ancak ikinci kaya kelimesinin yalnızca papalık zincirinin ilk halkasını oluşturan Petrus’a değil onun Mesih’e dair inancına atıfta bulunduğu da ortadır. Yani, “bu kaya”, hemen öncesinde söylemiş olduğu Katolik Kilisesi’nin inanç temeli olan “Sen Yaşayan Tanrı’nın Oğlu Mesih’sin” inanç ikrarıdır.

Önemli iki noktayı da orada Petrus’a hitaben söyledi ; “Yeryüzünde bağlayacağın her şey göklerde de bağlanmış olacak; yeryüzünde çözeceğin her şey göklerde de çözülmüş olacak” (Mt.16:19).


Burada Petrus’un günahlar affı ve yönetim kuralları belirlemesi üzerindeki otoritesini vurgulamıştır. Daha sonra aynı benzer yetki tüm havarilere verilmiştir (Mt.18:18) ama burada gördüğümüz gibi Petrus özel bir yetkiye sahip olmuştur.

Yalnızca Petrus’un kendisine “Göklerin Egemenliği’nin anahtarlarının verileceği” (Mt.16:19) sözü verilmiştir. Eski dönemlerde anahtarlar yetki sahibi olmanın göstergesiydi. Surlarla çevrilmiş bir şehirde, günümüzde artık anıtsal olarak görsek de, büyük bir giriş kapısı,bu kapının büyük bir kilidi ve bu kilidin büyük bir anahtarı bulunurdu.

Ve şehrin anahtarını vermek demek, ki bu sembolik olarak da olsa çok önemli kişilere törenle verilmektedir, o şehir üzerinde otorite sahibi ve her zaman şehre girme hakkı sahibi olmak demekti.



Petrus’a verilen anahtar göksel şehrin kendisine aittir. Bu otoritenin sembolizmini yine aynı şekilde Kutsal Kitap’ta Yeşaya 22:22 ve Esinleme 1:18 de görmekteyiz.

En son olarak, dirilişinden sonra İsa, havarilerine göründüğünde Petrus’a üç kez “Beni seviyor musun?” (Yhn.21:15-17) diye sorar. Üç defa inkar etmiş olsa da, üç defa bu soruyu sevdiğini belirterek yanıtlar. Ve sonra Yhn. 10:11,14 de İyi Çoban olarak gördüğümüz Mesih, Petrus’a daha önce sözünü verdiği yetkiyi “Koyunlarımı otlat” (Yhn.21:17) diyerek aktarır. Ve diğerinden yine ayrı olarak “bunlar” olarak orada bulunan diğer havarileri kastederek “Beni bunlardan daha fazla seviyor musun?” (Yhn.21:15) diye Petrus’a sorar. Bunun sonrasında son kez Zeytin Dağı’na çıkarlar.

Bu noktaları öğrendiğimizde veya aktardığımızda belki karşımızdaki protestan bir Katolik olmaya karar vermeyecek ama en azından bizler inancımız hakkında daha ilgili olmamız gerektiğini anlayıp, daha iyi öğrenip Katolik inancımızı bu şekilde güçlendirebileceğiz.