Kilise Tarihi, Hristiyanlık İncil İsa

Kilise Tarihi konusu 2046 kez okundu, 0 kez cevaplandı. En son mesaj DevrimGzde tarafından gönderildi.

Kilise Tarihi konusuna cevap yazmak için buraya tıklayınız Üyeyseniz öncelikle üye girişi yapınız, üye değilseniz buraya tıklayarak hemen üye olunuz.

Kilise Tarihi hristiyanlık incil isa tevrat zebur

Kilise Tarihi hristiyanlık incil isa tevrat zebur

31-05-07, 22:03
Kilise Tarihi

DevrimGzde

KİLİSE’NİN DOĞUŞU

1. HAVARİLER ZAMANI
Kilise, Kudüs’te, bir Pentekost günü (Kutsal Ruh’un inananlar üzerine inip Kilise’yi oluşturduğu gün), 30 yılına doğru başlar. On iki adam hemşerilerine bir İyi Haber (Müjde) verirler. Tanrı’nın Elçisi, bir suçlu gibi haça gerilmiş olan İsa yaşıyordur. Tanrı onu diriltmiştir. O Mesih’tir, Kutsal Kitap’ın halkının kuşaklar boyunca beklemiş olduğu kurtarıcıdır.
Böylece Kilise Tarihi, Yeni Antlaşma’da (Havarilerin İşleri, Pavlus’un Mektupları, Vahiy...) anlatılan olaylarla başlamaktadır. Yeni Antlaşma’ya ayrıcalıklı bir yer veriyoruz.
Çünkü o, Kiliseyi kuran Söz’dür. Bununla beraber, bizlere çoğu kez Vahiy’in son Havari’nin ölümüyle son bulmuş olduğu söylendiği için, Kutsal Yazı’nın içeriği ile daha sonra meydana gelmiş olaylar arasına radikal bir kesinti koymak tehlikesiyle karşılaşıyoruz. Ebedi, kesin, evrensel bir sözün arkasından değişen bir tarihin gelmesi gibi bir durum vardır. Onikilerin tecrübesinin eşsiz olduğu kuşkusuzdur onlar Mesih’in yaşamına ve dirilişine tanık olmuşlardır Fakat Yeni Antlaşma’nın kitaplarını da tarihi belgeler olarak saymak zorundayız. "O zamanlarda..." diye başlanıyordu eskiden litürjide İncil okunmasına. Ayrıcalıklı bir zamandan söz ediliyordu, fakat arada kopukluk yoktur. Söz konusu olan, bizim de ait olduğumuz Kilisenin zamanıdır: biz bu Kilisenin XX. yüzyılında yaşıyoruz.
Kuşkusuz Yeni Antlaşma’yı ve özellikle Havarilerin İşlerini daha önce incelemişsinizdir. Bu nedenle burada söz konusu olan, I. asırda Kilisenin gelişmesinin kronolojik ve coğrafi aşamalarını ana hatlarıyla göstermektir. Yeni Antlaşma’daki yazılar asıl kaynağımızı oluşturmaktadır. Fakat başka yollardan da bize bazı başka gelenekler ulaşmış bulunmaktadır. Kayserili Eusebius bunlardan birkaçını toplamıştır. Yine bir havariye veya İsa’nın çevresinden bir kişiye ait olduğu ileri sürülen, fakat Hıristiyan cemaatinin esin ürünü Yazı olarak kabul etmemiş bulunduğu yazılar da vardır. Bunlar, apokrif (etimolojik anlamı gizli, gizli anlamlı metin, olmakla beraber sonunda hakiki olmayan anlamına gelmiştir) denilen yazılardır. Bu yazılar çoğu defa romana benzer. Kutsal Yazı’nın bize bir şey söylemediği yerlerde bunlar bizim merakımızı gidermek amacını gütmektedirler: İsa’nın ailesi ve çocukluğu, Havarilerin işleri kitabında anlatılmayan Havarilerin hayatı vb konular gibi. Bu yazılardan bazılarının tarihi unsurlar içeriyor olması mümkündür. Ne olursa olsun, bunlar bize, içinde doğdukları cemaatlerin dini zihniyeti hakkında bilgi vermektedirler. Birçoğunun dindarlık ve litürji, sanat ve folklor üzerinde büyük etkisi olmuştur.

1. ÖLEN VE DİRİLEN İSA’NIN YAHUDİLERE BİLDİRİLMESİ
(Hav. İşl. 2- 4)
30 yılına doğru, Kudüs’te Pentekost günü, bayram nedeniyle toplanmış bulunan Yahudi hacıların önünde, Petrus şunları söyler:
Nasıralı İsa’yı, Tanrı’ın, kendisi aracılığıyla sizler arasında mucizeler, harikalar ve alametler gerçekleştirmek suretiyle kendisine tanıklık ettiği bu insanı..., sizler çarmıha mıhlayarak yasasızların eli ile öldürdünüz, fakat Tanrı onu diriltti .... Hepimiz bu olayın tanıklarıyız. Ve şimdi Tanrı’ın sağ eli ile göğe yükseltilmiş olup, vaat edilen Kutsal Ruhu Peder’den almış ve onu dağıtmıştır ... Tanrı onu Rab ve Mesih yapmıştır (Hav. İşl. 2,22 ve son.).
"Ne yapmak gerekir?" diye sorar dinleyiciler. Petrus şöyle cevap verir:
Tövbe edin ve her biriniz, günahlarının bağışlanması için, Mesih İsa’nın adıyla vaftiz edilsin ve böylece Kutsal Ruh armağanını alacaksınız.
Üç bin kişi vaftiz olur. Kilise doğmuştur.
İsa gibi, Kilisenin bu ilk üyeleri de Yahudilerdir. Bu kimseler Orta Doğuda en yaygın Sami dili olan Arami dilini konuşmaktadırlar. Dindar bir Yahudi hayat yaşamaya devam etmektedirler: Mabette dua ederler, yemek yasaklarına saygılıdırlar, sünnet olurlar. Kısacası, Ferisiler, Sadukiler, Zelotlar gibi birçok mezhep içinde yer alan yeni bir Yahudi mezhebine mensup, kimseler gibi görünmektedirler. Bunlar "Nasıralılar"dır. Bu kimselerin özelliği, İsa’nın adına vaftiz olmaları, Havarilerin öğretimine gösterdikleri bağlılık, ekmeğin bölünmesi (Efkaristiya) ve kardeşlik cemaatleri oluşturmaktır (Han. İşl. 2, 41-47; 4, 32-35).

2. İLK AÇILIŞ, İLK BÖLÜNME: İNCİL’İN MESAJI KUDÜS’LE SINIRLI DEĞİLDİR (Hav. İşi. 6-9)
Arami kültüründen olan Yahudilerin oluşturduğu cemaate kısa süre sonra Helenistler (Yunan kültüründen olan Yahudiler) katılırlar. İlki kültür grubu arasında çekişmeler kendini gösterir. Onikiler "İbrani" cemaatinde görevliyken, Helenistlerin sorumluluğunu yüklenmek üzere yedi kişi belirlenir (Hav. İşl. 6). İnananlar cemaati bu şekilde diyaspora Yahudilerine, yani Filistin çerçevesi dışında yaşamakta olan Yahudilere açılır.
Yedilerin başkanı olan İstefanus Kudüs Yahudiliğine karşı bir iddianame kaleme alır. Kudüs Yahudileri tarafından İsa’nın tanınmamış ve katledilmiş olması dolayısıyla ibadet ve mabedi mahkum eder. İsa bir yapıya bağlı bulunmayan ruhsal ve gerçek bir ibadeti vazetmiştir. İstefanus henüz paganlara vaaz vermemektedir tam olarak evrensel bir dinden söz etmemektedir, fakat yine de cemaate yeni bir yön vermiştir. Ona göre İncil saf hale getirilmiş bir Yahudiliktir. İstefanus’un sözleri, dine küfreden bir kimse olarak linç edilmesine sebep olur. İstefanus, İsa’nın acıları ve ölümünü paylaşan ilk kimse olmuştur (Hav. İşl. 7).
Baskı gören Helenistler Kudüs’ten Samiriye’ye, Akdeniz sahiline ve Antakya’ya kaçmak zorunda kalırlar (Hav. İşl. 8 ye 11, 19). Bu yerlerde oturan Yahudiler arasında misyonerlik yaparlar. İstefanus’un taşlanmasında hazır bulunmuş olan Saul (Pavlus), İsa’nın şakirtlerine acımasızca zulmeder (Hay. İşl. 8,2), fakat Şam yolu üzerinde kendisi de İsa’ya tutulur (Hav. İşl. 9) ve kısa sürede İncil’in en önde gelen vaizi olur.

3. İKİNCİ AÇILIŞ, İKİNCİ BÖLÜNME: İSA’NIN ŞAKİRDİ OLMAK İÇİN YAHUDİLİĞİ KABUL ETMEK GEREKMEZ (Hav. İşl. 10-11)
Bir rüya Petrus’a İncil’in bütün insanlara hitap ettiğini anlatır. Petrus Ruh’un, Yahudi olmayan Yüzbaşı Kornelyus’un üzerine indiğini görür. Onu vaftiz edip Kiliseye kabul eder ve prensip olarak, imana ulaşabilmek için muhakkak Yahudilikten geçmek gerekmediği sonucuna varır.
Helenistlerden birçoğunun sığınmış olduğu Antakya’da, Mesih’in şakirtleri Hıristiyan adını alırlar: bu durum, bundan böyle onların diğer dini gruplardan ayrıldıklarının işaretidir. Antakya, Roma İmparatorluğunun Hıristiyanlaştırılmasının başlangıç noktasıdır. Pavlus, Barnaba ile birlikte yaptığı ilk misyon gezisi sırasında önce havralarda Yahudilere, daha sonra, Yahudi uygulamalarını onlar için zorunlu kılmaksızın, paganlara hitaba eder.
Kudüs Cemaati sünnetin yeni Hıristiyanlar için zorunlu hale getirilmesi gerektiğini düşünmektedir. Antakya’da, biri Yahudilikten gelmekte olup onun kurallarına uyanlar, diğeri paganizm*den gelenler olmak üzere iki cemaat bulunmaktadır. Farklı kökenlerden olan Hıristiyanların birlikte yemek yemeleri, Yahudiliğin domuz eti, kan, bazı yemeklerle ilgili yasakları vb. sebebiyle güç olmaktadır Genellikle bir yemeğin sonunda yer alan Evkaristiya’yı bir arada kutlayabilecekler midir? Petrus kararsızdır. Prensip olarak paganların şartsız olarak Kiliseye alınmalarını kabul eder, aynı zamanda Kudüs’teki insanlardan çekinmektedir. Artık yemeklerini paganizmden gelen Hıristiyanlarla birlikte yemeye cesaret edemez. Pavlus bundan dolayı onu sert bir şekilde kınar (Gal. 2). Bu gerginlik, çoğu kez "Kudüs Konsili" adı verilen bir uzlaşma ile giderilir: bir tarafta, Kudüs cemaatinin başkanı Yakup, diğer tarafta, görevden dönen Pavlus ve Barnabas vardır Ortalarında Petrus aracılık yapmaktadır. Pavlus’un tutumu kabul edilir. Yahudi kuralları artık zorunlu olmayacaktır. Bununla beraber Yakup, putperestlikten gelen Hıristiyanların, Yahudilikten gelen Hıristiyanlarla karışık olduklarında bazı ödünler vermelerini sağlamayı başarır: bu durumda kandan uzak duracaklar, kanlı besin tüketmeyeceklerdir... (Hav. İşl. 15, 29).

Böylece Hıristiyan imanı artık Yahudiliğe bağlı olmaktan çıkmıştır. Hiç kimsenin İncil’e erişebilmek için bir kültür naklinden geçmesi gerekmemektedir. Kilise gerçekten evrensel olmuştur. Kuşkusuz Kilisenin içinde iki büyük eğilim, Pavlus’unki ve Yakub’unki, mevcut olmakta devam etmektedir. Bir nüfus savaşı sürmektedir, fakat Pavlus, Kudüs’te zor durumda bulunan Hıristiyanlar için İmparatorluk içinde yardım toplamak suretiyle, gruplar arasında birliği korumaya çabalamaktadır (1. Kor. 16, 1-3; 2. Kor. 8 ve 9; Rom. 15, 26-28; Gal. 2, 10; Hav. İşl. 24, 17).

4. KİLİSE PAVLUS’LA UZAKLARA AÇILIYOR (Hav. İşl. 16-18)
Pavlus, Küçük Asya’da yaptığı ikinci gezi sırasında, Troas’ta bir rüya görür: "Ayakta duran bir Makedonyalı ondan şöyle bir ricada bulunuyordu: ‘Makedonya’ya geç ve bizim yardımımıza gel!’ (Hav. İşl. 16,9). Bu çok önemli bir aşamadır. İncil 50. yılına doğru Avrupa’ya geçmektedir. Filipe, Selanik, Korint... Cemaatleri doğar. Pavlus, kültürün beşiği, Atina’ya bile gitmiştir. Yunan felsefesi ile İncil arasında bir yakınlık bulunduğunu göstermeye çalışır Hatta boşuna bir şairi zikreder. "Seni bir başka defa dinleriz..." (Hav. İşl. 17, 16-33). Bu nedenle, Korint’te vaaz verirken dinleyicilerinin hoşuna gitmeye daha az önem verir ve yalnızca "Mesih İsa’yı ve çarmıha gerilen Mesih İsa’yı duyurur" (1. Kor. 2,2).
Bir üçüncü yolculuk sırasında Pavlus, Asya’daki ve Avrupa’daki cemaatleri yeniden ziyaret eder. Güçlükler eksik olmaz ve Pavlus mektuplarında bunları yansıtır. İsa hakkındaki mesajını kabul etmeyen Yahudilerin ve hac ziyaretlerine ve mabetlere bağlı bulunan ticaretlerini batırdığı için paganların husumetiyle karşılaşır (Hav. İşl. 19). Cemaatlerin içinde, özellikle Korint’te heyecan çoğu kez yüksektir: her türlü özel yetenek kendini göstermekte olup, bunun en göze batanı çok ve anlaşılmayan dillerde konuşmadır (1. Kor. 13 ve 14). Fakat aynı zamanda, birbirine karşı kalanlar arasında kavgalar olmaktadır (1. Kor. 3, 3-9); zenginler yoksullarla paylaşmaya yanaşmaz (1. Kor. 11); bazıları Hıristiyanlığın tanıdığı serbestliği kötüye kullanırlar (1. Kor. 5).

Dördüncü bir yolculuk, Pavlus’u Roma’ya, tutuklu olarak götürür. Kudüs’e Yakub’u görmeye ve ona topladığı yardımları vermeye gelmiştir. Yahudi geleneğine bağlılığını göstermek için, mabede gitmeyi kabul eder. Bu jest bir tahrik gibi görünür. Bir ayaklanmada saldırıya uğrayan Pavlus tutuklanır. Kayseri’de hapishanede iki yıl geçirir. Roma vatandaşı sıfatını ileri sürerek savcının önünde İmparatora başvurur, savcı da onu tutuklu olarak Roma’ya gönderir. Olaylı bir yolculuktan sonra, İmparatorluğun baş şehrine gelir. Gözetim altındaki bir serbestlik içinde geçen iki yıl ona "güvenle ve engelle karşılaşmadan Tanrı’ın ülkesini ilan etmek ve Rab Mesih İsa ile ilgili şeyleri öğretmek" imkanını verir. Daha sonra Elçilerin İşleri kitabı, Pavlus’tan bize artık söz etmez. 63. yılına doğru geliyoruz...

5. BİRİNCİ YÜZYILIN BİLANÇOSU

Yeni Antlaşmanın Cemaatleri ve Diğerleri (Vahiy. 2 ve 3-6)
Yeni Antlaşma’daki yazılarda bulduğumuz bilgilerin değerlendirilmesi Kudüs’ten Roma’ya kadar olan Hıristiyan cemaatlerini belirleme imkanını vermektedir Antakya Kilisesinin dinamizmi içinde Küçük Asya’da kurulmuş olanlar, Pavlus tarafından Yunanistan’da kurulmuş olanlar, Yuhanna’nın ününün mahsulü olan Vahiy’inkiler ve kurucusunu bilmediğimiz Roma Kilisesi. Pavlus’un Romalılara mektubu, İmparatorluğun baş şehrinde önemli ve artık eski sayılabilecek bir cemaatin bulunduğu anlamına gelir. Petrus’un Roma’ya gelişi ağızdan ağıza nakledilenlerden elde edilen bir bilgi ise de, bilgi edinmemizi sağlayan metinler de çok sonradan verilmiş ve pek güvenli olmayan bilgilerdir. Öte yandan, Pavlus’un İspanya’daki yolculuğu da (Rom. 15, 24) şüphelidir. Başka kaynaklar bu bilgileri tamamlamakla beraber bunu sınırlı bir şekilde yapmaktadırlar. Kayserili Eusebius Yeryüzünün Hıristiyanlaştırılmasının Havariler arasında paylaşıldığını düşünmektedir. Partların ülkesi bugünkü İran’a, Scythia Karadenizin kuzeyindeki bölgelere tekabül etmektedir. Apokrif yazılar bize kontrol edilmesi zor bilgiler vermektedir. Gerçek bir serüven romanı olan Thomas’ın İşleri, belki de, Doğu’nun Hıristiyanlaştırılması ile ilgili bazı tarihi unsurlar içermektedir. Fakat Part (daha sonra Pers) İmparatorluğu ile Roma imparatorluğu arasındaki sürekli husumet dolayısıyla bu ülkelerle ilişkilerin zorluğu, hem Hıristiyanlaştırılmanın, hem de bilgilerimizin sınırlarını açıklamaktadır.

Kesin Sonuçlu İki Olay
64. yılında Neron’un zulmü, Havari Petrus’un ve Havari Pavlus’un ortadan kaldırılmaları sonucunu doğurur. Bununla beraber tarihçiler kesin bir tarih vermekte tereddüt etmektedirler. Petrus 64 yılında, Pavlus ise bazılarına göre 63 yılında, bazılarına göre 67 yılında öldürülmüştür.
70 yılında Kudüs’ün yıkılması, doğmakta olan Kilise’nin hayatında daha çok bir kopukluk ortaya çıkmasına neden olur. Yahudiler, atalarının yasasına göre Tanrı’ı yüceltecek bağımsız bir ulus kurmak için Romalılara karşı ayaklandılar. Acımasız bir savaş sonunda kent ve Mabet yıkıldı. Ayaklanmanın daha başlangıcında Kudüs’teki Hıristiyan cemaati Ürdün ırmağının karşı yakasına sığınmak üzere kenti terk etmişti. Mabedin yıkılışı Hıristiyanları Yahudilikten tamamıyla koparmış oluyordu. Böylelikle Tanrı eski Yasa’nın zamanının sona ermiş olduğunu gösteriyordu. Bu olay İncil’in evrenselliğini güçlendiriyordu.
Mabetsiz kalınca Yahudilik, Hıristiyanlara karşı oluşunu iyice belli ederek, Jamniya’da (Tel-Aviv’in güneyi) yeniden örgütlenir. Hıristiyanlar arasında Yahudi uygulamalarını muhafaza etmeye devam edenler artık sadece, az veya çok bir mezhep sayılmakta olan, küçük gruplar halinde kalırlar.

Hıristiyanlıkla ilgili Yazıların şekle sokulması

1. yüzyılın son on yılını oluşturan bu karanlık devrede, Hıristiyanlıkla ilgili Yazılar, bugün Yeni Antlaşma adını verdiğimiz yazılar, yavaş yavaş ortaya çıkar. Pavlus’un mektupları bir araya getirilir. İnciller nihai şeklini alır. Ancak cemaatlerin, kendi iman kuralları olarak saydıkları kitaplar üzerinde görüş birliğine varmaları için daha çok zaman gerekecektir. I. yüzyıl sonunda Hıristiyanlık, Roma imparatorluğunun ona sunduğu alt yapıları kullanarak, kesin bir şekilde Batı’ya doğru yönelmiştir.

Kilise Tarihi

FORUMA ÜYE OLUN! / HRİSTİYAN OLMAK İSTİYORUM /

Kilise Tarihi konusuna cevap yazmak için buraya tıklayınız Üyeyseniz öncelikle üye girişi yapınız, üye değilseniz buraya tıklayarak hemen üye olunuz.